Khi văn hóa truyền thống ngày càng được kể lại bằng nhiều phương thức mới, phù hợp hơn với đời sống đương đại, Hiếu Văn Ngư - Cultura Fish xuất hiện như một nỗ lực nghiêm túc của người trẻ trong việc “dịch” di sản sang ngôn ngữ đương đại. Người khởi xướng và đặt nền móng cho dự án Hiếu Văn Ngư - Cultura Fish là Lục Phạm Quỳnh Nhi (sinh năm 1997, Gia Lai).
Trước khi dự án ra đời, Quỳnh Nhi đã có nhiều năm tìm hiểu và thực hành văn hoá truyền thống từ 2014 thông qua học tập, đọc sách, tự nghiên cứu và du khảo. Từ nền tảng đó, Nhi nảy sinh ý tưởng kể lại những câu chuyện văn hoá Việt Nam theo cách gần gũi hơn với giới trẻ. Cuối năm 2020, Nhi cùng các cộng sự chung chí hướng thành lập Hiếu Văn Ngư - Cultura Fish, quy tụ những người trẻ đến từ các lĩnh vực như văn hoá, giáo dục, truyền thông, thiết kế, công nghệ, với điểm chung là tình yêu và sự quan tâm sâu sắc dành cho văn hoá Việt.
Không tiếp cận di sản bằng lối truyền đạt hàn lâm hay nặng tính bảo tồn khô cứng, Hiếu Văn Ngư chọn cách kể chuyện gần gũi, trực quan và mang tính trải nghiệm. Từ những dự án xoay quanh nghệ thuật hát bội, hình tượng nhân vật sân khấu truyền thống, đến các workshop vẽ mặt nạ, talkshow, lớp học nhập môn cho người trẻ, nhóm từng bước tạo ra không gian để công chúng “chạm” vào văn hóa thay vì chỉ đứng ngoài quan sát.
Một trong những dấu ấn đáng chú ý của Hiếu Văn Ngư là cách nhóm chuyển hóa nghiên cứu văn hóa thành các sản phẩm và trải nghiệm số có hệ thống. Từ việc làm việc trực tiếp với nghệ nhân và nhà hát để xây dựng nội dung workshop Hát Bội 101 dựa trên tư liệu gốc, đến các dự án số hóa như Phong Hoa Ca Vịnh - lưu trữ và giới thiệu các điệu ru, hò, lý Nam Bộ hay dự án Mô hình nhân vật trong nghệ thuật Hát bội Việt Nam được giới thiệu trên nền tảng Google Arts & Culture, Hiếu Văn Ngư từng bước mở rộng đời sống của văn hóa truyền thống vượt ra ngoài không gian sân khấu và sự kiện, vượt ra khỏi phạm vi nội địa và tiếp cận công chúng toàn cầu.
Năm 2025, Hiếu Văn Ngư tiếp tục chuỗi workshop Hát Bội 101, đồng thời tham gia tổ chức các sự kiện trình diễn - giao lưu văn hoá như đêm Nhã Thanh. Nhóm mở rộng hoạt động tại không gian văn hóa, trường học và cộng đồng sáng tạo, hướng đến đưa di sản truyền thống vào đời sống đương đại. Các chương trình không chỉ dừng ở trải nghiệm, mà còn góp phần xây dựng nhận thức và khơi gợi sự quan tâm chủ động của người trẻ với văn hoá Việt.
Điều khiến Hiếu Văn Ngư trở nên khác biệt không nằm ở quy mô hay truyền thông rầm rộ, mà ở lựa chọn bền bỉ và nhất quán: lấy văn hóa làm trung tâm, lấy người trẻ làm đối thoại, và coi di sản là một thực thể sống có thể tiếp tục được kể lại, tái diễn giải và lan tỏa.
Trong dòng chảy sáng tạo của thế hệ trẻ, Hiếu Văn Ngư - Cultura Fish là minh chứng cho việc văn hóa truyền thống hoàn toàn có thể đồng hành cùng hiện đại, nếu được kể bằng sự hiểu biết, tôn trọng và tinh thần sáng tạo nghiêm túc.
