Đó là những dòng chữ được nắn nót viết trong tập vở của Lê Quang Trường, một học sinh trong lớp học cho bệnh nhi ung thư của cô Đinh Thị Kim Phấn. Lớp học đặc biệt được mở từ năm 2009, đón các em học sinh là bệnh nhân của bệnh viện Ung Bướu Tp.HCM.

Cô Phấn và chúng tôi quyết định ghé thăm gia đình của Trường tại Tây Ninh vào một ngày cuối năm. 7h sáng, cô cùng một bạn tình nguyện viên thân thiết đã ngồi trước cửa căn nhà ở phố Phạm Ngọc Thạch, kiên nhẫn chờ từng thành viên của đoàn xuất hiện. Bên cạnh cô đặt một chiếc túi giấy lớn, ở trong là một tập vở dày, một cặp tài liệu và một vài thứ linh tinh mang theo dọc đường. Người tài xế của đoàn cũng là người quen, thường xuyên đưa đón cô trong những chuyến đi các tỉnh lân cận như thế này.

Ở trong chiếc túi giấy của cô là những bức hình, cuốn vở, những nét chữ được lưu giữ nắn nót của Lê Quang Trường. Trường là một cậu bé có đôi má phúng phính và một nụ cười rất đáng yêu, cũng là học sinh của cô trong suốt hơn 10 năm chiến đấu với bệnh ung thư, và là người ở lại với cô lâu hơn bất cứ học trò nào khác. Ngày hôm ấy, cô đem hết những sách vở của Trường mà mình còn cất giữ để đem đến gửi lại cho gia đình em. 

Trong suốt 15 năm dạy học cho các bệnh nhi của cô Phấn, đã có rất nhiều những học trò như Lê Quang Trường, rất nhiều những cô cậu hồn nhiên, bẽn lẽn bước chân vào lớp học, hăng say dõi theo từng buổi học xen lẫn với các buổi điều trị, nắn nót từng nét chữ vào cuốn vở của mình, coi lớp học bé nhỏ cô Phấn như một ốc đảo riêng tư, an lành và đầy niềm vui. Một thực tại “bình thường” nơi các em được đi học như mọi đứa trẻ khỏe mạnh khác, cho đến khi các em vĩnh viễn bước ra và trở thành những thiên thần nhỏ bé trên bầu trời ngoài kia.

Nửa đời người gắn liền với nghề dạy học

Rất có thể bạn sẽ đoán nhầm tuổi của cô Phấn khi gặp cô lần đầu tiên.

Cô Phấn có một vóc dáng nhỏ nhắn, mái tóc đen cắt ngắn ngang mặt, dáng đi nhanh nhẹn và cực kỳ khoẻ khoắn. Dĩ nhiên là gương mặt cô cũng có những nếp nhăn của tuổi tác, nhưng nó đủ khiến tất cả phải tròn mắt ngỡ ngàng khi cô nói mình năm nay đã 70 tuổi. Dù có một tác phong rất mực điềm tĩnh và nhẹ nhàng, nhưng mỗi khi có dịp để chia sẻ về công việc của mình hay về các học sinh, cô Phấn có thể say sưa nói hàng tiếng đồng hồ với các chi tiết vẫn được ghi nhớ sống động sau từng ấy năm.

Hành trình của cô Phấn với nghề giáo viên bắt đầu từ rất sớm. Quay ngược lại năm 1977, khi đất nước vừa thống nhất ít lâu, cô Phấn đã bỏ lại thành phố, đăng ký học sư phạm tại Đại học Tây Nguyên, tham gia các lớp dạy tiếng Việt cho đồng bào dân tộc. Tình cảm của cô Phấn với Tây Nguyên cứ thế sâu đậm theo năm tháng, cô yêu tha thiết mảnh đất cao nguyên nắng gió và những người dân tộc nồng hậu thân thương ở nơi này. Không chỉ mày mò học tiếng Ê Đê để có thể giao tiếp thuận lợi với học sinh và bà con, cô gái Kim Phấn ngày đó còn quyết tâm tình nguyện ở lại với Tây Nguyên dù được điều đi dạy học ở những ngôi trường khác. Cô được đồng bào Ê Đê đặt cho cái tên Hơ Phấn, bởi chữ Hơ trong truyền thống của người Ê Đê cũng như chữ Thị trong tên con gái của người Kinh. Gọi cô là Hơ Phấn - có nghĩa là họ đã thực sự coi cô như một phần máu thịt của vùng đất cao nguyên.

Cứ thế, 12 năm trôi qua, cô Phấn từ một nữ sinh trẻ đầy hoài bão đã lập gia đình và có hai đứa con trai. Cho đến một ngày năm 1989, con trai đầu của cô vĩnh viễn ra đi sau một cơn sốt nặng. Bi kịch diễn ra trong chớp mắt khiến cô Phấn sụp đổ hoàn toàn. Không thể đối mặt với nỗi đau và những ký ức ẩn hiện trong màu xanh của núi rừng, cô xin điều chuyển công tác về lại Sài Gòn. Khép lại một chương đời với đầy lý tưởng của tuổi thanh xuân, tình yêu mãnh liệt với cao nguyên và cả những nỗi đau mất mát.

Trở về từ Tây Nguyên, cô Phấn được nhận vào làm giáo viên của trường tiểu học Đuốc Sống. 30 năm yên bình trôi qua, cho đến cái ngày cô nghe thấy một tiếng gọi mới.

Câu chuyện bắt đầu từ một buổi chiều, khi cô Phấn đang đọc báo trong căn phòng nhỏ của mình. Bài báo viết về câu chuyện của Lê Thanh Thuý, một chiến binh nhỏ bị ung thư xương nhưng đã sống bằng nghị lực của cả một đời người. Gần như ngay lập tức, bài báo chạm thẳng vào trái tim cô. Ở cái tuổi sắp sửa nghỉ hưu sau hơn ba mươi năm dạy học tại trường tiểu học Đuốc Sống, câu chuyện về Thuý như thắp lại trong cô một ngọn lửa cháy bỏng và dữ dội về nghề hơn bao giờ hết.

Năm 2007, cô tình nguyện tham gia chương trình “Ước mơ của Thúy”, tất cả chỉ vì một thôi thúc: “Tôi muốn giúp các em”. Cô bắt đầu vận động đồng nghiệp, phụ huynh, sinh viên cùng tham gia vào ý tưởng này. Khi được mời đứng lớp học chữ dành cho bệnh nhi ung thư tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, cô nhận lời ngay lập tức mà không cần phải đắn đo.

Ngày 4 tháng 9 năm 2009, lớp học chữ “Hoa hướng dương” chính thức được khai giảng. Lớp học khi ấy chỉ là một căn phòng nhỏ trong bệnh viện, nhưng đối với những em bé ung thư, đó là cả một chân trời tươi đẹp đằng sau cánh cửa. Tính đến nay, cô Phấn đã dành hơn 15 năm để dạy học cho các bệnh nhi Ung thư tại Bệnh viện Ung bướu Tp.HCM. Dường như, mất mát khi xưa đã để lại cho cô một trái tim ngập tràn sự thấu cảm và yêu thương để sẵn sàng dành cả phần đời còn lại của mình ôm những đứa trẻ xa lạ vào lòng.

Nếu ở thế giới bên ngoài cánh cửa bệnh viện, trẻ con học để lớn lên và bay xa, thì ở đây, các em học chỉ để được là chính mình trong hiện tại. Học để biết viết tròn trịa cái tên ba mẹ đặt cho, để khi 'bay đi', các em không còn là một mã số bệnh nhân, mà là một con người với đầy đủ ước mơ và danh tính. Có em chưa từng được đến lớp, có em đi học được vài buổi thì lại phải về phòng bệnh, que truyền dài đong đưa giữa cổ tay áo. Có em tay vẫn cắm kim truyền mà vẫn ngồi ngay ngắn vào bàn học. Lớp học cứ vậy mà tồn tại, chiều thứ Sáu, Bảy và Chủ Nhật hàng tuần, đến nay đã hơn mười lăm năm. Ban đầu chỉ dạy tiếng Việt và Toán theo chương trình tiểu học, sau lớp nhận được sự ủng hộ và có thêm nhiều em nhỏ muốn đăng ký tham gia, nên lớp đã có đến cấp 2, cấp 3.

Học sinh ở đây không học để thi, các em như học để quên đi hiện tại bên ngoài cánh cửa lớp học, để giữ hy vọng vào tương lai, để vẫn được là một đứa trẻ dù tuổi thơ chỉ được quanh quẩn trong bệnh viện. Dù đau và mệt, các em vẫn tới lớp. Ở trong căn phòng ấy, các em không còn là những bệnh nhi ung thư, mà được là những đứa trẻ như mọi đứa trẻ khác, được đến lớp, được gặp gỡ và nô đùa. Một lớp học không chỉ để dạy chữ, mà còn là một liệu pháp tinh thần cho những đứa trẻ đang ngày đêm chiến đấu với số phận. 

Những “thiên thần đã xa”

Căn phòng nhỏ của cô Phấn nằm trên gác 3 một căn nhà ở phường Tân Định, chỉ vỏn vẹn hơn 15m2. Trong không gian khiêm tốn đó, chiếm diện tích hơn cả là chục thùng carton xếp san sát, được dán nhãn cẩn thận: “Kỷ vật lớp học chữ”. Ở đó là hàng ngàn cuốn vở, từng nét chữ, từng bức tranh, từng tấm hình được cô Phấn cẩn thận lưu lại, là kỷ vật của những học sinh nhỏ đã tới lớp học với cô.

Lần giở từng trang vở chứa đầy ký ức về những thiên thần nhỏ là những ước mơ dang dở. Ước mơ trở thành bác sĩ, trở thành giáo viên, ước mơ được khỏi bệnh và quay lại trường học. Trong những trang giấy cũng là những lời cảm ơn cô Phấn và lớp học, vì đã mang lớp học chữ đến với các em trong những ngày buồn bã nhất. Có lẽ trong thế giới của các em, bác sĩ là người duy nhất đủ sức đẩy lùi cái đau vật lý, còn cô Phấn là người mang đến cho các em niềm vui và sự hy vọng.

Cô Phấn lưu giữ những kỷ vật ấy như giữ cả một phần cuộc đời của các em. Từng bức hình học sinh được cô chụp lại, từng bài văn cô đều nhớ, từng bức tranh cô nâng niu. Chính những cuốn vở úa màu ấy với nét chữ còn lấp lửng, với ước mơ chưa kịp trọn là những điều đẹp đẽ nhất về những đứa trẻ đã bước vào lớp học của cô.

Không ai đứng ở vị trí cô Phấn mà không có những nỗi buồn của sự chia xa. 15 năm đón không biết bao nhiêu lượt học trò, cũng là từng ấy năm cô phải quen với việc: Rất có thể ngày mai những gương mặt thân yêu ấy sẽ không còn xuất hiện trước mặt cô. Ở đây, bìa vở đẹp hay điểm 10 rực rỡ không phải điều quan trọng. Thành công ở đây là một buổi học trọn vẹn, là tiếng cười thay vì tiếng khóc, là một ngày các em còn khỏe để tới lớp.

“Có em học được vài tháng, có em được một hai năm. Có bữa đang học, có đứa xin về sớm để đi truyền, là trong bụng cô lo liền, không biết bữa sau còn gặp nữa không. Có lần đang dạy thì hay tin một em không qua khỏi. Những lần đầu, nước mắt cứ tự chảy. Sau này, cô học cách nén lại. Không phải vì hết đau, mà vì nếu không mạnh mẽ hơn, cô biết mình sẽ không đi tiếp nổi.”

Cô giáo Phấn

Chắc có lẽ vì vậy nên mỗi buổi học, mỗi dịp sinh hoạt chung, cô đều tranh thủ chụp hình để lưu lại hết những kỷ niệm. Khi một em rời đi, cô cho hình vào một thư mục riêng trên máy tính, đặt tên là “Thiên thần đã xa”. Đó là một thư mục dài dằng dặc với những cái tên chiếm trọn màn hình. Mỗi cái tên là một quãng đời ngắn ngủi, xen giữa tiếng cười và giọt nước mắt. Mỗi khi coi lại, cô có buồn không? Có. Nhưng cô nói, buồn vừa đủ thôi. Phải coi đó là kỷ niệm đẹp thì mình mới sống tiếp được.

Nhưng đằng sau câu nói đó là cả một một mâu thuẫn nội tâm chồng chất: Làm sao để cô có thể đứng trước những đứa trẻ đầu trọc yếu ớt, từng cánh tay nhỏ xíu khẳng khiu tím bầm vì kim truyền? Làm sao giữ cân bằng giữa nỗi buồn và trách nhiệm, giữa trái tim mềm yếu của một người phụ nữ và lý tưởng mãnh liệt của một nhà giáo? Cô đã hỏi bản thân hàng trăm lần, và rồi chọn dạy học bằng trái tim. Cô không xóa đi nỗi buồn mà chấp nhận nó, rồi đặt nỗi buồn đó vào từng ánh mắt, từng nụ cười trẻ thơ.

Nhiều tình nguyện viên từng đứng lớp với cô nói rằng, khi nhìn các em nhỏ chịu đựng đau đớn mà vẫn cố gắng học chữ, họ học được thứ mà sách vở không dạy được: “Sức mạnh nội tâm”. Có lẽ, dù đang dạy những đứa trẻ này học chữ, nhưng chính họ - những người giáo viên - cũng được các em dạy về sự mạnh mẽ và một tinh thần không thể khuất phục.

Có lúc cô tự hỏi: Mình có thể chịu đựng nỗi mất mát này đến bao giờ? Nhưng rồi cô nhận ra: Cái khó nhất không phải là đứng nhìn đau đớn mà là làm sao biến nỗi đau đó thành điều ý nghĩa. Và mỗi lúc như vậy, cô đều chọn ở lại với các em. Vì ở lại là cách duy nhất để thêm chút niềm vui vào mỗi giây phút các em còn trên đời.

Hổng hiểu sao lúc đó thương mấy đứa nhỏ dữ lắm, thương tới mức tự nhiên thấy mình còn sức để làm tiếp.Hổng hiểu sao lúc đó thương mấy đứa nhỏ dữ lắm, thương tới mức tự nhiên thấy mình còn sức để làm tiếp.

Cô giáo Phấn 

Người trao trả kỷ vật

Tôi vẫn nhớ rất rõ khoảnh khắc chiếc xe bảy chỗ chậm rãi rẽ vào con đường nhỏ dẫn về nhà bé Lê Quang Trường. Những con đường ở Tây Ninh buổi trưa vắng vẻ, nắng trải dài như một tấm khăn nóng phủ lên mọi thứ. Cảnh vật hai bên không có gì đặc biệt: Vài căn nhà thấp, hàng rào kẽm, mấy bụi chuối già. Xe ngừng lăn bánh và đỗ xịch lại trước cửa một căn nhà với khoảng sân rộng, từ trong nhà, chị Chi, mẹ của Trường đã vội vàng bước ra. Dáng người chị mảnh mai, ánh mắt sáng lên ngay khi nhìn thấy cô Phấn. Không có tiếng khóc, không có sự bi lụy thường thấy trong những cuộc gặp gỡ thế này. Chỉ có sự bùi ngùi của hai người phụ nữ đã từng gắn bó với nhau vì một nụ cười trẻ thơ.

“Cô… lâu quá không gặp.”

Cô Phấn nắm tay chị Chi rất chặt. Cô thì thầm: “Cô ghé mà. Cô hứa rồi. Bữa nay cô còn đem đồ của Trường về cho nhà mình nữa.”

Cô Phấn từ tốn mở chiếc túi vải mình mang theo như thể sợ làm ký ức giật mình. Cô lấy ra một phong bì lớn, bìa cứng đã hơi cong, trên đó là nét chữ quen thuộc của cô:

“Gửi phụ huynh Lê Quang Trường.”

Chị Chi đón lấy phong bì bằng hai tay. Tôi để ý chị không mở ngay mà nhìn tên con mình trên bìa rất lâu. Cái nhìn đó giống như người ta nhìn lại một bức hình cũ: Vừa quen thuộc mà vừa thương nhớ.

Bên trong là cuốn sổ dày là đầy những hình ảnh, bài văn, bài toán của Trường. Trang đầu là hình Trường lúc còn nhỏ, tóc cắt ngắn, mắt sáng ngời trong veo. Bên trong đó là những bài tập đánh vần, từng nét chữ nghiêng ngả như người mới tập đi. Rồi những bài toán xen kẽ bài văn, ngày tháng không liền mạch, có trang cách nhau vài tuần, có trang cách nhau cả tháng. Tôi chợt nhận ra: Cuốn sổ này không chỉ ghi lại việc học, mà ghi lại nhịp sống của một đứa trẻ “đặc biệt”. Ngày Trường khỏe là ngày Trường đến lớp và ghi bài. Sự đứt đoạn ấy, lúc này nhìn lại, buồn hơn bất kỳ lời kể nào.

Chị Chi đọc thành tiếng vài dòng trong bài văn của Trường. Giọng chị nhỏ và chậm dần:

“Lúc vào thuốc, em đã bị rụng không còn tóc nhưng em cũng kêu mẹ đăng ký cho em được đi học lớp 1. Đến ngày tựu trường, em bước vào lớp rất ngại vì em không có tóc và em phải đội nón. Cô giáo nói em hãy tháo nón ra nhưng em không tháo và em đã khóc, cô hỏi tại sao và em đã kể cho cô nghe, và cô và các bạn đã cổ vũ tinh thân cho em, em rất vui. Vài năm sau đó em đã được xuất viện và em đã đi học đến lớp 5, nhưng vừa bước vào lớp 6 là em phải nghỉ học vì em đi tái khám và xét nghiệm lại, bác sĩ nói em phải nhập viện lại và em đã khóc rất nhiều vì không được bước vào lớp 6 đi học. Thầy cô đã nói với em hãy cố lên, hãy thật mạnh khoẻ để năm sau đi học lại”.

Cô Phấn ngồi bên cạnh chỉ đưa tay lật từng trang, nhắc lại từng kỷ niệm nhỏ: Bữa Trường viết được tên mình tròn chữ, bữa em khoe vừa làm xong bài toán khó, bữa em mệt quá nhưng vẫn xin vô lớp ngồi coi bạn học. Cô kể như người ta kể về một người vẫn đang sống đâu đó trong trí nhớ, rất đỗi gần gũi và thân thương.

Buổi chiều hôm ấy, chúng tôi ghé qua nghĩa trang để cô Phấn có thể thắp cho Trường một nén hương. Trường yên nghỉ ở một nghĩa trang cách Toà thánh Cao Đài không xa. Trong một khoảng đất rộng lớn, hàng chục nghìn ngôi mộ trắng muốt san sát nhau tạo thành một khung cảnh trang nghiêm độc nhất vô nhị. Trên mỗi bia mộ đều được khắc một bài thơ. Nếu còn sống, năm nay Trường đã là một cậu thanh niên 21 tuổi.

Trước ngôi mộ nhỏ, cô Phấn đứng im lặng khá lâu rồi mới từ từ cúi xuống, phủi mấy chiếc lá khô. Nhìn cô Phấn giống như một người thân trong gia đình đến nói lời chào với đứa trẻ năm ấy. Cô không chọn sự quên lãng. Cô chọn quay trở lại với ký ức, quay lại với từng gương mặt, từng con người đã bước chân vào cuộc sống của cô.

Lúc ra về, mẹ Trường nói nhỏ: “Giờ cô như người trong nhà rồi, có đi ngang ghé chơi nghen cô”. Cô Phấn nắm tay chị Chi thật chặt. Không có những lời an ủi. Không ai hứa hẹn điều gì to tát. Chỉ có sự hiện diện, thứ mà trong những lúc mất mát lại quý giá hơn bất kỳ lời nói nào.

Ra tới sân, tôi quay lại nhìn căn nhà thêm một lần nữa. Tôi chợt hiểu vì sao cô Phấn kiên trì đi trao trả kỷ vật suốt nhiều năm như vậy. Nó vừa là một món quà dành cho gia đình của các bé, vừa là một cách để cô gói ghém lại những ký ức của mình về từng gương mặt và nụ cười của các bé. Bởi nếu không có những chuyến đi này, ký ức sẽ mãi bị mắc kẹt, không thuộc về người mất, mà cũng không thể trọn vẹn với người sống.

Chắc cô làm tới khi nào không nhớ nổi nữa thì thôi…

Cô Phấn thì thầm trên chuyến xe quay lại Sài Gòn vào chiều hôm ấy.

Những chuyến xe không bao giờ dừng lại

Giáng sinh 2025, chúng tôi được theo cô Phấn tổ chức giáng sinh cho các em bệnh nhi ung thư. Một góc nhỏ bên hông bệnh viện được cô Phấn “trưng dụng” làm địa điểm. Không có sân khấu hoành tráng, không có kịch bản cầu kỳ. Mọi thứ đều rất thủ công: Tự tay gói quà, tự tay treo bạt, lựa đồ, tự tay lựa từng bài hát, từng phần quà sao cho đủ mà không phung phí. Danh sách các em thì dài mà cô nhớ hết từng cái tên, phát quần áo cũng trót lọt hết danh sách, đặng ngày mai có lên hình thì em nào cũng đẹp như nhau.

Đúng 9h sáng, tụi nhỏ có mặt đầy đủ. Có em mới đi truyền về, mặt còn xanh lét nhưng mắt đã sáng rực rỡ. Sân khấu có ông già Noel, người tuyết, con nai lông xù đứng xoay xoay và múa theo mấy tiết mục ca hát của các bạn tình nguyện viên tham gia hỗ trợ. Trong đôi mắt lấp lánh và nụ cười yếu ớt của đám nhỏ, bệnh tật dường như không còn tồn tại. Ở trong bệnh viện lâu ngày, niềm vui của tụi nhỏ đơn giản lắm: Được làm con nít thật sự, dù chỉ trong chốc lát.

Suốt buổi tiệc, cô Phấn đứng lặng lẽ bên sân khấu. Cô hiếm khi phát biểu, chỉ thỉnh thoảng cúi xuống hỏi một đứa nhỏ đã nhận quà chưa, chỉnh lại cái mũ bị lệch, hay nhắc mấy đứa nhỏ ngồi ngay ngắn. Trong ánh mắt của cô không hoàn toàn là niềm vui mà phảng phất một nỗi buồn thầm kín. Niềm vui của buổi tiệc hôm đó không đến từ sự hoàn hảo. Nó đến từ việc mọi thứ đều thiếu một chút, vụng về một chút, đơn sơ một chút, nhưng mọi thứ đều thân thương. Chính trong sự không trọn vẹn đó, người ta thấy rõ sự chân thành mà lòng người vun vén tạo nên.

Xã hội hay thích kể những câu chuyện về sự thành công rực rỡ hay những con số thành tích lớn lao. Nhưng câu chuyện của cô Phấn không đi theo con đường hào nhoáng đó, mà là một con đường nhỏ yên tĩnh men theo dòng suối mát lành, qua những rặng cây xào xạc. Cô cứ cùng các học sinh của mình, thong dong bước đi trên con đường ấy, tận hưởng những niềm vui bé nhỏ dọc đường cho tới khi tiễn các em bước lên chuyến xe cuối cùng. Từng chuyến xe cứ thế nối đuôi nhau đi về phía chân trời vô tận.

Người ta nói nghề giáo là nghề trồng người. Trồng một cái cây bình thường đã khó, trồng một cái cây yếu ớt lại càng khó hơn, nó đòi hỏi một đôi tay nhiều sự chăm chút và nâng niu, một trái tim đủ kiên nhẫn và nhân hậu. Từng ấy sự tỉ mỉ và lưu tâm, nhưng chỉ cần thấy nó kịp vươn mình hé nụ cũng đã là một khoảnh khắc tuyệt đẹp có thể mỉm cười mãn nguyện.

Và cô Phấn, bằng cách rất lặng lẽ, đã giúp những chồi hoa mong manh ấy kịp nở rực rỡ và tận hưởng những niềm vui trong trẻo của nhân gian, dẫu chỉ là trong thoáng chốc.