Giữa đời sống nhỏ bé, phản xạ của người Việt làm nên sự lớn lao
Nhiều ngày, nhiều tháng trôi qua, điều khiến người ta dừng lại lâu nhất ở câu chuyện của Hoàng Văn Thiện có lẽ không chỉ là sự căng thẳng của một cuộc cứu người bằng drone. Thứ ở lại lâu hơn là cảm giác quen thuộc đến lạ lùng.
Cảm giác như thể ta đã từng gặp những con người như anh Thiện ở đâu đó rồi, trong xóm, ngoài rẫy, trên những cung đường rất bình thường của đời sống. Không phải mẫu người hay xuất hiện trên mặt báo, mà là những người vẫn đi ngang qua ta
mỗi ngày, chỉ là ta chưa từng đặt họ vào một tình huống đủ khắc nghiệt để nhìn thấy hết con người họ.
Ở những khoảnh khắc sinh tử, người Việt có một phản xạ rất đặc biệt. Khi có người gặp nạn, chẳng cần quen biết, vẫn sẽ có những người xa lạ khác chạy tới. Khi thấy ai đó sắp bị dòng nước nhấn chìm, người ta hiếm khi kịp cân nhắc phía mình
là gì, phía trước nguy hiểm ra sao. Có người sẵn sàng vứt lại đồ đạc, lao xuống nước, chỉ để níu một người khác ở lại với cuộc đời thêm vài phút, vài giây. Việc giúp đỡ ấy không đến từ tính toán, mà từ bản năng, như thể lòng tốt đã
nằm sẵn trong máu, chỉ chờ một khoảnh khắc để trỗi dậy.
Có lẽ bởi vậy mà người Việt không cần được “dạy” cách đùm bọc nhau. Thứ đó được gieo từ rất sớm, qua cách ông bà sống với làng xóm, qua cách người lớn chìa tay ra mỗi khi thấy ai đó gặp hoạn nạn. Nó không cần gọi tên, không cần tuyên ngôn.
Nó chỉ cần được nhìn thấy, rồi tự nhiên mà thấm.
Như Hoàng Quang Vinh, con trai anh Thiện, sinh năm 2009, có mặt cùng cha trên chuyến xe chở drone đi ứng cứu anh Trường. Với một cậu bé ở tuổi ấy, niềm tự hào dành cho bố rất rõ ràng. Vinh nói về bố bằng sự ngưỡng mộ âm thầm mà mạnh mẽ,
và từ đó, hình thành trong mình một mong muốn rất giản dị nhưng vô cùng ý nghĩa: Lớn lên, đóng góp được điều gì đó để giúp những người xung quanh bớt khó khăn.
Cậu cũng học được cách nhìn sự việc không một chiều, rằng có những quyết định tưởng như liều lĩnh, nhưng đặt trong hoàn cảnh cụ thể, lại là lựa chọn duy nhất còn lại. Và khi đã giúp, thì giúp đến cùng, không giữ lại điều gì.
“Ai cũng nói con giống bố, con rất tự hào về điều đó”, Vinh nói.
Hay như anh Lê Văn Ba, trợ lý Ban Chỉ huy Quân sự xã Ea Ô, người đã nhấc máy gọi cho Hoàng Văn Thiện trong một tình huống không còn nhiều thời gian để do dự. Hai người chỉ gặp nhau đôi ba lần, không ràng buộc lợi ích, càng không có một
mối quan hệ nào đủ để gọi là “quen thân”. Nhưng cuộc gọi ấy vẫn được thực hiện và quan trọng hơn, nó đã được đáp lại.
Ở đó, không chỉ là sự tin tưởng giữa hai cá nhân. Đó là hình ảnh một người nông dân như anh Thiện,đứng trong bức tranh chung của công tác cứu nạn, cứu hộ, nơi chính quyền địa phương, lực lượng chức năng và người dân không tách rời nhau,
mà trở thành một khối sức mạnh gắn liền. Khi chính quyền cần, người dân bước lên phía trước bằng những gì mình có. Sự sẵn sàng ấy đến từ một hiểu ngầm rất Việt Nam: Khi có chuyện, ai cũng sẵn sàng giúp nhau, không cần những phân chia
rõ ràng, chỉ còn lại những con người tự đặt mình vào phần việc cần làm, để không ai bị bỏ lại phía sau.
Anh Lê Văn Ba vẫn còn xúc động khi nhớ lại: “Thay mặt anh em trong lực lượng, tôi cảm ơn anh Thiện rất nhiều. Thực tế nếu hôm đó không có anh Thiện thì anh em cũng khó tiếp cận vì mực nước lớn quá. Dùng cách khác cũng không an toàn. Nhờ
vậy mà anh Trường được đưa vào trạm y tế kịp thời, phục hồi sức khoẻ nhanh. Nói chung, anh Thiện giúp dân nhiều lắm…”
Nhưng anh Thiện nói mình còn nhỏ bé. Nhỏ bé trong công việc, trong đóng góp, trong vị trí xã hội. Nhưng tôi nghĩ, anh cũng như nhiều ngoài kia, vẫn quen với việc nhường phần hơn cho người khác, quen tự thu mình lại trước những câu chuyện
lớn. Nhưng khi bị đẩy vào thử thách, ta lại không hành xử như cách ta vẫn tự nghĩ về mình.
Anh Thiện nói mình còn nhỏ bé. Nhỏ bé trong công việc, trong đóng góp, trong vị trí xã hội. Nhưng tôi nghĩ, anh cũng như nhiều ngoài kia, vẫn quen với việc nhường phần hơn cho người khác, quen tự thu mình lại trước những câu chuyện lớn. Nhưng khi bị đẩy vào thử thách, ta lại không hành xử như cách ta vẫn tự nghĩ về mình.
Giống như một người cả đời chỉ lặng lẽ làm công việc của mình. Không phải kiểu người quen với những việc phi thường. Nhưng khi thấy người khác gặp nạn, họ có thể chạy rất nhanh đến ứng cứu, nhanh hơn cả chính họ từng nghĩ về mình.
Không phải vì bỗng nhiên khỏe hơn, hay trở nên khác thường. Chỉ là ở khoảnh khắc ấy, có một điều gì đó bên trong thúc họ phải làm, và làm cho tới cùng.
Trong những giây phút ấy, người ta không kịp nghĩ về vai trò, danh xưng hay hệ quả. Không ai dừng lại để tự hỏi mình có nên làm việc này không, có đủ khả năng không. Quyết định đến rất nhanh, gần như bản năng.
“Để tôi giúp”.
Và anh Thiện trở lại với nhịp sống quen thuộc của một người làm nông, nơi đầy những bộn bề không tên. Anh đưa số điện thoại của mình cho vợ chồng anh Trường, bảo: “Cứ đến làm cùng mình”, chỉ mong Tết này họ có thể đón một cái Tết ấm
áp hơn. Anh đón nhận những lời khen, những ghi nhận, những lần được vinh danh ở địa phương nơi mình sống, nhưng dường như anh không có nhiều thời gian để nghĩ về chúng.
Trước mắt anh vẫn là 60 công nhân đang trông vào công việc mỗi ngày, là những dự định còn dang dở về sinh kế, đường sá cho bà con xung quanh.
Cuộc sống kéo anh đi rất nhanh, không cho anh ở lại quá lâu với một khoảnh khắc đã qua. Chỉ đến khi cuộc trò chuyện sắp khép lại, anh mới nói chậm hơn, giọng trầm xuống, như đã nghĩ rất lâu về điều mình muốn khắc sâu, sau những biến động
vừa qua.
“Tôi chỉ mong đừng bao giờ có ai khổ đến mức phải lao vào chỗ chết. Còn nếu đã xảy ra, thì với người đi cứu, đó luôn là một lựa chọn rất khó”.